В материале рассказывается о безработном мужчине по имени Янне, который сообщил службе занятости о своём музыкальном хобби – игре на барабанах – и из-за это оказался в ситуации, где от него потребовали отчёт о всех часах, проведённых за музыкой за последние 10 лет. Власти угрожали, что полученные социальные пособия могут быть отозваны или заморожены, если выяснится, что он занимался чем-то, что можно было бы квалифицировать как работу. Событие вызвало в социальных сетях обсуждение о том, стоит ли безработным рассказывать чиновникам о своих увлечениях и как бюрократия может повлиять на выплату поддержки.
Важное пояснение для понимания статьи.
Раньше система работала так:
TE-toimisto – туда ты ходил как безработный
Они и общались с тобой, и принимали решения
С 2024–2025 всё реформировали (реформа TE-palvelut 2024):
Теперь так:
Муниципалитет (kunta) – именно город (например, Хельсинки) ведёт тебя как безработного
– ты общаешься уже не с TE-toimisto, а с местной службой занятости
KEHA-keskus
– это «бэк-офис»
– они НЕ общаются напрямую (обычно)
– но именно они:
анализируют ситуацию
выдают заключение: безработный ты или «предприниматель»
KELA
– платит деньги
– но только если KEHA сказал «ок, имеет право»
Поэтому человек раньше мог вообще не слышать про KEHA — он раньше был «за кулисами», а теперь его роль стала заметнее, потому что решения стали жёстче и формализованнее.
Viranomainen epäili työttömän harrastusta yritystoiminnaksi – vaati selvitystä 10 vuoden ajalta
Viranomainen vaati työtöntä laskemaan, montako tuntia hän on viettänyt harrastuksensa parissa viimeisen kymmenen vuoden aikana.
Janne oppi kantapään kautta, ettei viranomaiselle kannata kertoa kuulumisiaan.
Tammikuussa Keravan kaupungin työvoimaviranomainen kutsui Jannen työnhakukeskusteluun. Tuttua hommaa. Janne on 33-vuotias ja ollut vuoroin työttömänä ja vuoroin osa-aikatöissä yli kymmenen vuotta.
Mies on innokas musiikkimies ja puheliasta sorttia. Janne kertoi viranomaiselle, että pääsee tulevana kesänä soittamaan rumpuja ystävän bändin keikalle. Janne oli innoissaan keikasta. Hän pääsisi soittamaan yleisön edessä ensimmäistä kertaa elämässään.
Viranomainen kiinnostui Jannen kuulumisista paljon enemmän kuin hän otaksui.
– Soimasin itseäni jutustelusta seuraavan kuukauden, Janne sanoo nyt jälkikäteen.
Janne kertoo, että KEHAn selvitysvaatimukset tuntuivat hänestä epäreiluilta. – Kaikki elämäntyöni oli syynäyksessä. Ajattelin, että pahimmassa tapauksessa minun pitää poistaa netistä kaikki sisältö, missä olen ikinä ollut mukana. Kuva: MIkko Suutarinen. – Янне рассказывает, что требования KEHA о предоставлении разъяснений показались ему несправедливыми. – Вся работа моей жизни оказалась под лупой. Я думал, что в худшем случае мне придётся удалить из интернета весь контент, в котором я когда-либо участвовал. Фото: Микко Суутаринен.
Ведомство потребовало от безработного подсчитать, сколько часов он посвятил своему хобби за последние десять лет.
Янне на собственном опыте понял, что государственным служащим не стоит рассказывать о своих личных делах.
В январе служба занятости города Керава вызвала Янне на беседу по трудоустройству. Обычное дело. Янне 33 года, и уже больше десяти лет он то безработный, то работает на неполной ставке.
Мужчина – большой любитель музыки и довольно разговорчивый человек. Янне рассказал сотруднику, что предстоящим летом сыграет на барабанах на концерте группы своего друга. Он был в восторге: впервые в жизни ему предстояло выступить перед публикой.
Чиновник заинтересовался новостями Янне куда больше, чем тот ожидал.
– Я потом целый месяц ругал себя за эту болтовню, – говорит Янне теперь, вспоминая случившееся.
Janne sai Työllisyys-, kehittämis- ja hallintokeskus KEHAlta postia vielä samana päivänä. Viranomaiset epäilivät, ettei Janne kykene ottamaan vastaan kokoaikaista työtä, sillä hän on todellisuudessa musiikkialan yrittäjä.
Viranomainen vaati Jannea antamaan taiteellisesta toiminnastaan kirjallisen selvityksen. Viranomainen halusi tietää, onko hänellä Y-tunnusta, montako tuntia musiikki häntä viikossa työllistää ja milloin hän on viimeksi julkaissut kappaleen.
Janne vastasi, että soittelee rumpuja pari tuntia viikossa. Y-tunnusta hänellä ei ole. Janne kertoi, ettei hän tienaa musiikilla rahaa. Hän lataa kappaleitaan ainoastaan YouTubeen.
Kesällä oli kyllä tarkoitus mennä soittamaan rumpuja kaverin yhtyeen keikalle, mutta kyseessä oli ensimmäinen keikka eikä mistään palkkioista ollut vielä ollut edes puhetta.
Selvitys ei ollut riittävä. Viranomainen ilmoitti, että hänen työttömyysetuutensa perutaan viimeisen kymmenen vuoden ajalta.
– Vakavoiduin jonkin verran. Tein sellaisen alustavan laskelman. Summa osui jonnekin 70 000–110 000 euron välimaastoon, jos kaikki peritään takaisin, Janne kertoo.
Viranomaiset olivat tällä välin perehtyneet Jannen musiikillisiin edesottamuksiin tarkkuudella, joka yllätti miehen.
Viranomaiset löysivät muun muassa Jannen soololevyn, joka julkaistiin vuonna 2019. Levy on myynnissä Bandcamp.com- ja Amazon.com -sivustoilla seitsemän euron hintaan.
Lisäksi he löysivät Jannen mainitseman YouTube-kanavan. Viranomaista kiinnosti etenkin se, että tilillä julkaistut kappaleet on äänitetty studiossa ja Jannelle voi halutessaan lahjoittaa rahaa Paypalin kautta.
Viranomainen katsoi, että koska Jannea voi tukea Paypalin kautta ja hänen musiikkiaan on myynnissä, hän tekee sitä ansaintatarkoituksella eikä se siis ole harrastus.
– En ole saanut Paypalista koskaan mitään eivätkä he voi osoittaa, että olisin saanut. Poistin Paypalin, mutta sekään ei riittänyt.
Viranomaisen mielestä studiolla äänittäminen osoitti toiminnan olevan ammattimaista. KEHA katsoi, että on Janne päätoiminen yrittäjä.
Янне получил письмо от Центра занятости, развития и управления KEHA уже в тот же день. Ведомство заподозрило, что он не способен принять работу на полный день, поскольку на самом деле является предпринимателем в сфере музыки.
Чиновники потребовали от Янне письменное объяснение его творческой деятельности. Их интересовало, есть ли у него бизнес-идентификатор (Y-tunnus), сколько часов в неделю музыка занимает его время и когда он в последний раз выпускал композицию.
Янне ответил, что играет на барабанах пару часов в неделю. Бизнес-идентификатора у него нет. Он также сообщил, что не зарабатывает музыкой и загружает свои треки только на YouTube.
Летом он действительно собирался сыграть на концерте группы своего друга, но это должно было стать его первым выступлением, и о каком-либо гонораре речи даже не шло.
Объяснения сочли недостаточными. Ведомство уведомило, что его пособие по безработице будет аннулировано за последние десять лет.
– Я тогда заметно посерьёзнел. Сделал предварительный подсчёт: если всё взыщут обратно, сумма выходила где-то между 70 000 и 110 000 евро, – рассказывает Янне.
Тем временем чиновники изучили музыкальную деятельность Янне с тщательностью, которая его удивила.
Они, среди прочего, нашли сольный альбом Янне, выпущенный в 2019 году. Альбом продаётся на сайтах Bandcamp и Amazon по цене семь евро.
Кроме того, они обнаружили упомянутый Янне YouTube-канал. Особое внимание чиновников привлекло то, что опубликованные там композиции записаны в студии, а самому Янне при желании можно перевести деньги через PayPal.
Ведомство сочло, что раз Янне можно финансово поддержать через PayPal и его музыка продаётся, значит, он занимается этим с целью заработка, а не в качестве хобби.
– Я никогда ничего не получал через PayPal, и они не могут доказать обратное. Я удалил PayPal, но и этого оказалось недостаточно.
По мнению ведомства, запись в студии свидетельствовала о профессиональном характере деятельности. В KEHA решили, что Янне является предпринимателем на полной занятости.
Jannelta vaadittiin tarkempaa selvitystä. Viranomainen halusi tietää tunnin tarkkuudella, kuinka paljon aikaa Janne viettää musiikin parissa päivässä. Laskelmat piti antaa viimeiseltä kymmeneltä vuodelta.
– Ensimmäinen ajatukseni oli, että oikeastiko? Vielä näin pitkältä ajalta. Piti oikein muistella, mitä kaikkea tuona aikana on ehtinyt tapahtua.
Janne panosti selvitykseen koko tarmollaan. Hän kysyi neuvoa työttömien keskusliitolta ja KEHA-keskuksen asiakaspalvelusta vastauksen laatimiseen.
Lopullinen vastaus on kaksisivuinen selostus, jota hän kuvailee esseeksi. Hän listasi paperille kaiken yläasteen bändiprojektia myöten.
Liitteitäkin kertyi kaksi sivua. Janne todisti studion varauskalenterin avulla, kuinka usein ja kauan hän soittaa rumpuja viikossa. Mukana on myös kasa työtodistuksia. Ne osoittivat, että hän on tehnyt myös muita töitä aikana, jonka he väittivät hänen olleen täysipäiväinen yrittäjä.
Tämäkään ei riittänyt viranomaisille. Heidän mielestään Janne ei ollut vieläkään selvittänyt tarpeeksi tarkasti, kuinka paljon hän on käyttänyt musiikkiin viime vuosina aikaa.
Viimeiseen selvitykseen Janne kirjasi vielä Exceliin vuosien ajalta, kuinka monta tuntia hän oli viikossa musiikkiin käyttänyt.
От Янне потребовали более подробные разъяснения. Ведомство хотело знать с точностью до часа, сколько времени в день он посвящает музыке. Расчёты нужно было предоставить за последние десять лет.
– Первая мысль была: вы серьёзно? Да ещё за такой долгий срок. Пришлось хорошенько вспоминать, что вообще за это время успело произойти.
Янне вложил в подготовку объяснений все силы. Он обратился за советом в Центральный союз безработных и в службу поддержки клиентов KEHA-центра, чтобы правильно составить ответ.
Окончательный ответ представлял собой двухстраничное изложение, которое он сам называет эссе. Он перечислил на бумаге всё – вплоть до школьного музыкального проекта в средней школе.
Приложений тоже набралось на две страницы. С помощью календаря бронирования студии Янне доказал, как часто и как долго он играет на барабанах в течение недели. Также он приложил пачку справок с мест работы. Они подтверждали, что в тот период, когда его считали предпринимателем на полной занятости, он выполнял и другую работу.
И этого чиновникам оказалось недостаточно. По их мнению, Янне всё ещё недостаточно точно объяснил, сколько времени в последние годы он тратил на музыку.
В последнем объяснении Янне дополнительно составил таблицу в Excel, где по годам указал, сколько часов в неделю он посвящал музыке.
Janne väänsi asiasta KEHAn kanssa yhteensä kuukauden. Senkin jälkeen KEHA katsoi hänet sivutoimiseksi yrittäjäksi, mutta häntä ei vaadittu enää maksamaan saamiaan tukia takaisin.
– Se on kompromissi, minkä kanssa voin elää. Sivutoiminenkin yrittäjyys on melkoinen venytys siitä, mitä tuo toiminta todellisuudessa on.
Tapahtuneesta jäi paha maku suuhun. Jannesta viranomaisen päätös viestii sitä, ettei työtön saa edes yrittää hankkia itselleen tuloja.
– Pitäisi olla sallittua käyttää aikaansa johonkin järkevään, mikä voisi johtaa työllistymiseen. Heti tulee karttakeppiä sormille, jos ihminen yrittää tehdä vapaa-ajallaan jotain muutakin kuin olla. Ilmeisesti pitäisi vain istua kädet polvilla, jos et ole töissä.
Jotkut viranomaisen perustelut ja näkemykset tuntuivat Jannesta epäreilulta.
Hänestä on kummallista, että viranomaisen mielestä studiossa äänittäminen tekee soittamisesta ammattimaista. Janne kertoo, ettei edes maksa studiosta siksi, että saisi äänittää siellä.
– Vein rummut sinne säilytykseen. Ei tila tee ketään yrittäjäksi. Ei sekään tee viranomaiseksi, että vuokraa tilan virastosta.
Amazonissa ja Bandcampissa myytävä levykään ei ole tuottanut kuulemma koskaan rahaa, eikä tule tuottamaankaan.
– Sitä koko yritystä, joka maksut teoriassa hoitaisi, ei ole enää edes olemassa.
Янне в общей сложности месяц спорил по этому делу с KEHA. Даже после этого KEHA признала его предпринимателем с побочной занятостью, однако возвращать полученные пособия от него больше не потребовали.
– Это компромисс, с которым я могу жить. Но даже статус побочного предпринимателя – довольно сильная натяжка по сравнению с тем, чем эта деятельность является на самом деле.
Произошедшее оставило неприятный осадок. По мнению Янне, решение чиновников даёт понять, что безработному нельзя даже пытаться самостоятельно заработать.
– Должно быть разрешено тратить своё время на что-то разумное, что могло бы привести к трудоустройству. Сразу бьют по рукам, если человек пытается в свободное время делать что-то ещё, кроме как просто существовать. Видимо, если ты без работы, нужно просто сидеть сложа руки.
Некоторые обоснования и взгляды чиновников показались Янне несправедливыми.
Ему кажется странным, что, по мнению ведомства, запись в студии делает игру на инструменте профессиональной деятельностью. Янне рассказывает, что он даже не платит студии за возможность там записываться.
– Я отвёз туда барабаны на хранение. Помещение само по себе никого не делает предпринимателем. Точно так же аренда помещения в госучреждении не делает человека чиновником.
По его словам, альбом, который продаётся на платформах Amazon и Bandcamp, никогда не приносил дохода и, вероятно, не принесёт.
– Да и самой компании, которая теоретически должна была бы заниматься выплатами, больше вообще не существует.
Janne kertoo, ettei hän soittanut juuri lainkaan koko sinä aikana, kun asiaa selvitettiin. Asia pyöri mielessä jatkuvasti.
Kielteinen päätös olisi ollut taloudellinen katastrofi. Janne huomauttaa, että summa olisi vastannut monen asuntolainaa.
– Pelkäsin ihan todella, että tässä käy huonosti. Edessä olisi ollut taloudellinen kuolema. Se olisi mennyt ulosottoon ja kannattaako töitä sitten enää tehdäkään.
Janne sanoo suoraan, että hän ei enää viranomaisten kanssa kuulumisista jutustele. Kokemus oli varsin opettavainen ja Janne on toitottanut sitä etenkin kaikille samassa elämän tilanteessa oleville ystäville ja tutuille.
– Jos, ette ole töissä, älkää sanoko viranomaisille näistä asioista mitään, siitä joutuu herkästi isoihin ongelmiin.
Asian selvittäminen kesti Jannen arvion mukaan vähintään kokonaisen työpäivän.
Jannella oli energiaa ja mahdollisuus selvittää asia. Lisäksi hänellä on puoliso ja ystäviä, jotka tukivat vaikealla hetkellä. Moni ei ole yhtä onnekkaassa asemassa ja silloin lopputulos voi olla hyvin toisenlainen.
– Se vaatii jonkin verran, että jaksoi alkaa puolustaa oikeuksiaan. Jos tuohon ei olisi ollut kykenevä, se päätös olisi ollut tuomio.
Janne esiintyy jutussa vain etunimellään asian arkaluontoisuuden takia. Ilta-Sanomat on nähnyt dokumentit, jotka todistavat hänen kertomuksensa.
Янне рассказывает, что почти совсем не играл всё то время, пока дело разбиралось. Эта ситуация постоянно крутилась у него в голове.
Отрицательное решение стало бы финансовой катастрофой. Янне отмечает, что речь шла о сумме, сопоставимой с ипотечным кредитом многих людей.
– Я правда очень боялся, что всё закончится плохо. Впереди была бы финансовая смерть. Дело дошло бы до принудительного взыскания долгов, и тогда вообще стоило бы задуматься, имеет ли смысл дальше работать.
Янне прямо говорит, что больше не станет обсуждать с чиновниками личные дела. Этот опыт многому его научил, и он особенно настойчиво повторял это всем друзьям и знакомым, находящимся в похожей жизненной ситуации.
– Если вы без работы, ничего не рассказывайте чиновникам о таких вещах – из-за этого легко можно попасть в серьёзные проблемы.
По оценке Янне, разбирательство заняло как минимум целый рабочий день.
У Янне были силы и возможность заниматься этим делом. Кроме того, у него есть партнёрша и друзья, которые поддержали его в трудный момент. Многие находятся не в таком удачном положении, и тогда итог может быть совсем другим.
– Нужно иметь определённый ресурс, чтобы суметь начать защищать свои права. Если бы я на это был не способен, то то решение стало бы приговором.
Янне выступает в статье только под своим именем из-за деликатности ситуации. Газета Ilta-Sanomat ознакомилась с документами, подтверждающими его рассказ.
Комментарии к статье.
Onko normaalia pyytää selvitystä kymmeneltä vuodelta?
Ei ole mitään yleispäteviä sääntöjä. Jokainen asia arvioidaan tapauskohtaisesti ja selvitystä pyydetään sen mukaan, mistä lähtien selvitettävän seikan arvioidaan vaikuttavan henkilön työttömyysturvaoikeuteen.
Asiat voivat tulla vireille eri kanavia pitkin. Selvityspyynnöt, jotka tulevat KEHA-keskuksen käsittelyyn, tekee pääsääntöisesti kunnan työvoimaviranomainen, mutta myös KEHA-keskus voi pyytää henkilöltä selvitystä. Yleensä asiaa selvitetään siitä ajankohdasta, kun kunnan työvoimaviranomainen on katsonut asiaa tarpeelliseksi selvittää, usein henkilön itsensä kertoman perusteella.
Toinen yleinen ajankohta on työttömyysetuuden maksajan ilmoittama ajankohta, joka usein perustuu siihen, että henkilöllä on esimerkiksi tuloa tietyltä ajalta tai työttömyysetuuden maksajalla on jotain muuta tietoa henkilön tilanteesta. Jos toiminnan aloitusajankohdasta ei ole tietoa, yleensä selvityspyyntö tehdään työnhaun alusta lukien.
Jos taas henkilö ilmoittaa aloitusajankohdan, niin kyseinen ajankohta on se, mistä lähtien asiaa selvitetään, ellei muuhun arvioon ole aihetta. Selvittämisellä pyritään siis löytämään se ajankohta, josta vaikutusta etuusoikeuteen on ja josta lähtien työvoimapoliittinen lausunto annetaan.
On olemassa esimerkiksi tilanteita, joissa lähtötiedot ovat niukat, jonka vuoksi toimintaa pyydetään selvittämään myös takautuvasti.
Selvityksen pyytämisen myötä tiedot usein tarkentuvat, kun henkilö antaa oman selvityksensä asiasta. Kovin vanhoja asioita ei useinkaan ole tarkoituksenmukaista edes selvittää.
KEHA-keskus antaa työvoimapoliittisia lausuntoja toimivaltaansa kuuluvista asioista ja sanoisin, että kymmenen tai edes viiden vuoden takaisten asioiden selvittäminen ja niistä työvoimapoliittisen lausunnon antaminen on kuitenkin todella harvinaista. Jos asioita joudutaan takautuvasti tarkastelemaan pidemmältä ajalta, on yleensä syynä se, että jokin etuusoikeuteen vaikuttava tieto on tullut esiin vasta jälkikäteen. Jos henkilöltä pyydetään tällaisesta asiasta selvitystä, on tärkeää vastata selvityspyyntöön mahdollisimman tarkasti ja selvittää asiaa pyydetyllä tavalla.
Vastauksen antoi johtava työttömyysturva-asiantuntija Mari Rannikko.
Свежие комментарии